دوفصلنامه علمی تخصصی هاد

دوفصلنامه علمی تخصصی هاد

فراخوب در سه‌گانه‌های اخلاقی قرآن

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
چکیده
در غالب آثار و کتب اخلاقی، انسان‌ها، افعال و صفات آن‌ها به دو دستۀ «بد و خوب» تقسیم شده‌اند. پرسش این است که آیا قرآن حکیم به عنوان کتاب آسمانی دینِ خاتم، به همین دسته‌بندی دوگانه اکتفا کرده یا دسته‌بندی جدید و نظم و نظام خاصی در این موضوع ارائه داده است؟ اهمیت بررسی این موضوع از آن جهت است که چنانچه دسته‌بندی خاصی در قرآن ارائه شده باشد، این دسته‌بندی نو و نظام حاکم بر آن می‌تواند تأثیر مستقیمی بر جهت‌گیری تربیتی انسان‌ها در مکتب اسلام بگذارد.
در این پژوهش، برای یافتن پاسخ پرسش فوق، با روش تحلیلی به آیات قرآن و روایات ذیل آنها، مراجعه شده، این نتیجه حاصل شده است که قرآن در مقام دسته‌بندی انسان‌ها، افعال و صفات آن‌ها، به جای دوگانۀ «بد و خوب»، یک تقسیم‌بندی نوین و شگفت‌انگیز ارائه داده، ضلع سومی بر این دوگانه افزوده است که ما از آن با عنوان «فراخوب» یاد می‌کنیم.
سه‌گانه‌های «اصحاب المشأمه، اصحاب المیمنه و السابقون»، «فُجّار، اَبرار، مُقرّبون»، «کافرین، ابرار، عبادالله»، «ظالم به نفسِ خود، مقتصد، سابق بالخیرات»، «اصحاب النار، اصحاب الجنّه، رجال الاعراف» و «دشمن، مؤمن قاعد، مؤمن مجاهد» حاکی از ارائۀ سه‌‌گانه‌های «بد، خوب، فراخوب» در قرآن است.
این سه‌گانه‌ها، انسان‌ها را به تلاش برای دوری از بدی و گذر از اکتفا به حداقل‌های خوبی فرامی‌خوانند. مؤمنانِ فراخوب در قرآن با صفاتی چون «سابقون»، «مقربون»، «عبادالله»، «سابق بالخیرات»، «رجال اعراف» و «مجاهد»، معرفی شده‌اند؛ روایات ائمۀ معصومین(ع) در ذیل آیات قرآن به تبیین بیشتر ویژگی‌ها، وجه برتری فراخوبان بر دیگران و نیز معرفی مصادیقی از آنها می‌پردازند.
کلیدواژه‌ها