صبر، از بنیادین‌ترین مفاهیم اخلاقی و سلوکی در آموزه‌های اسلامی است که نقشی حیاتی در تکامل معنوی انسان ایفا می‌کند. این مفهوم، نه‌‌تنها در سطوح شریعت و کلام، بلکه در اعماق تعالیم عرفانی نیز جایگاهی رفیع دارد و به عنوان یکی از مقامات مهم‌ در طریق إلی‌‌الله شناخته می‌شود.
مقاله حاضر با هدف بررسی جامع مفهوم صبر از منظر تفاسیر عرفانی، هم‌چون: تفسیر ابن‌‌عربی، مخزن‌‌العرفان در تفسیر قرآن، روح‌‌البیان، بیان‌‌السعاده، لطایف‌‌الاشارات و کشف‌‌الاسرار و تطبیق و بیان تمایز آن‌ها نوشته شده و پرسش اصلی پژوهش این است که: «مفسران عرفانی، مفهوم صبر را چگونه تبیین، دسته‌بندی و در مصادیق قرآنی تفسیر کرده‌اند و رویکرد آنها چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد؟».
اهمیت این پژوهش در روشن ساختن ابعاد پنهان و عمیق‌تر صبر، فراتر از معنای لغوی و ظاهری آن، و ارائه تصویری کامل‌تر از جایگاه این فضیلت در سلوک عرفانی است.
این پژوهش بر آن است تا خلأ کمبود تحقیقاتی که صرفاً بر جنبه‌های باطنی و سلوکی (عرفانی) مفهوم صبر تمرکز می‌کنند را پرکرده، با روشن ساختن ابعاد پنهان و عمیق‌تر صبر، فراتر از معنای لغوی و ظاهری آن، و ارائه تصویری کامل‌تر از جایگاه این فضیلت در سلوک عرفانی، خود را از مطالعات صرفاً اخلاقی یا فقهی متمایز ساخته، خلأ رویکرد باطنی و معرفتی را پر ‌کند.
مقالۀ حاضر با «دسته‌بندی موضوعی صبر در تفاسیر عرفانی» به عنوان «گامی نو در جهت درک عمیق‌تر این مفهوم در ادبیات عرفانی»، خلأ تحلیل و ساماندهی داده‌های پراکنده در این حوزه را نیز برطرف می‌سازد.
این مقاله با روش توصیفی‌ - تحلیلی و با استناد به منابع اصیل تفاسیر عرفانی، به مفهوم‌شناسی، اقسام، مراتب و آداب صبر پرداخته و سپس با بررسی آیات متعدد قرآن کریم، دیدگاه آن تفاسیر را در مصادیق صبر واکاوی می‌کند.
نتایج نشان می‌دهد که تفاسیر عرفانی، صبر را نه‌‌فقط یک حالت موقت، بلکه یک مقام پایدار و لازمة اصلی رسیدن به کمال می‌دانند. این تفاسیر با تأکید بر جنبه‌های باطنی و سلوکی، تبیینی متفاوت از صبر ارائه می‌دهند که با رویکردهای اخلاقی و کلامی صرف، نیز متمایز است.